Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στα Νεα
Σημαντικότερο πρόβλημα των πολλών Ελλήνων, είναι το χαμηλό εισόδημα. «Ακρίβεια», στεγαστική «κρίση», «απλησίαστες οι διακοπές» — πίσω από κάθε ανακριβές ή υπερβολικό μιμίδιο που διαδίδεται μανιωδώς σε ηλεκτρονικά/ψηφιακά μέσα, κρύβεται το ίδιο θέμα. Όχι, δεν είναι υψηλές οι τιμές αγαθών στην χώρα (αντιθέτως, χαμηλότερες στην παλιά ΕΕ15 σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα!), όχι δεν υπάρχει έλλειψη ακινήτων (τι να πουν οι Ολλανδοί;) — απλά το εισόδημα των Ελλήνων είναι χαμηλό για ευρωπαϊκά πρότυπα ή σε σύγκριση με την πρόσφατη ιστορία μας (σαφώς κάτω απ’το υψηλό του 2008!). Περιέργως, εξωτερικοί παρατηρητές βλέπουν την οικονομία μας όπως ο Γαλιλαίος: e pur si muove! Κιομως κινείται: ο τουρισμός πετάει, η οικοδομή ανθίζει, τα ποτάμια ευρωπαϊκού χρήματος πλατύτερα από ποτέ, οι ξένες επενδύσεις αυξημένες, κι οι δρόμοι της Αθήνας γεμίζουν πάλι με τετράτροχη επιδειξιμανία. Μετά από τόσα έτη ανάκαμψης, γιατί φαίνεται σε πολλούς η οικονομία τόσο ασθενική, η ανάπτυξη τόσο… πενιχρή;
Οι ρυθμοί ανάπτυξης μας περ σε, δεν είναι κακοί. Μοιάζουν χαμηλοί, αλλά από 2021 ως σήμερα είναι σταθερά τρεις και παραπάνω μονάδες ταχύτεροι της Γερμανίας! Ελπίζουμε και μπορούμε για καλύτερες επιδόσεις (η Γερμανία είχε διετή ύφεση άλλωστε), αλλά και πάλι κάποιο μυστήριο υπάρχει. Συσσωρευμένη ανάπτυξη 14% της τελευταίας εξαετίας σημαίνει ισόποση αύξηση του συνολικού πραγματικού εισοδήματος στην χώρα. Πέραν πληθωρισμού! Τέτοια αύξηση ευμάρειας θα έπρεπε να έχει γίνει αισθητή. Κάτι, κάπου, δεν γίνεται σωστά, και συνήθης ύποπτος είναι φυσικά το ελληνικό κράτος.
Το πρόβλημα αναζητάται σε αμφότερες πλευρές κρατικής δραστηριότητας: έσοδα και έξοδα.
Από πλευράς εξόδων, το ελληνικό κράτος κάνει υπερβολικά λίγες επενδύσεις, και υποπαρέχει απαραίτητα δημόσια αγαθά. Στην δημόσια υγεία το 2023 δώσαμε 23% λιγότερο από την Γερμανία, 22% από τον μέσο της Ευρωζώνης, ως ποσοστό του ΑΕΠ, πόσο μάλλον σε απόλυτους αριθμούς (θυμίζω, η Γερμανία έχει υπερδιπλάσιο ΑΕΠ κ.κ.). Παρομοίως, είχαμε αναλογικά τις τρίτες χαμηλότερες δαπάνες παιδείας σε όλη την ΕΕ! Σαν να μην έφτανε αυτό, το αραιό και σπάνιο δημόσιο χρήμα χρησιμοποιείται αναποτελεσματικά. Απ’το όνειδος του ΟΠΕΚΕΠΕ ως υπουργεία που μοιράζουν δις μέσω διαγωνισμών που κατά συρροή έχουν μια και μόνη προσφορά (!), υπάρχει διαδεδομένη εντύπωση ότι το κρατικό χρήμα δεν πάει στους αξιότερους, δεν βοηθά την παραγωγική διαδικασία των πολλών, αλλά την υπερκατανάλωση λίγων.
Από πλευράς εσόδων, η φορολογία των Ελλήνων έχει ξεκάθαρα ενταθεί. Ενώ κανείς (λέμε τώρα) δεν διαφωνεί ότι οι φόροι που προβλέπονται πρέπει να πληρώνονται… όσο πιο έντονα καταπολεμάται η φοροδιαφυγή τόσο θα ευχόμασταν μείωση της «ονομαστικής» φορολογίας. Αν, υποθετικά, επιχειρήσεις που δήλωναν το μισό τους εισόδημα αρχίσουν να το δηλώνουν όλο, το κράτος αποκτά άνεση να μειώσει τον ΦΠΑ, από 24% στο 12%. Ενώ η φορολογική συμμόρφωση σίγουρα αυξήθηκε, πτώση συντελεστή δεν είδαμε.
Αντί μείωσης φόρων τα τελευταία χρόνια, έχουμε σημαντικότατη, ίσως κρυφή, αύξηση της ντε φάκτο φορολόγησης. Σκεφτείτε άτομο με ετήσιο μεικτό εισόδημα 30.000 το 2020. Έστω ότι έκτοτε πήρε αυξήσεις ίσες με τον πληθωρισμό (σωρευτικά 21%). Χωρίς καμία βελτίωση πραγματικού εισοδήματος (δηλ. της καταναλωτικής του δύναμης), απλά επειδή η φοροκλίμακα δεν επικαιροποιήθηκε, καταλήγει να πληρώνει περίπου 40% περισσότερο φόρο! Οι φρεσκοανακοινωθείσες μειώσεις φορολογίας για το 2026, ευπρόσδεκτες, δεν αρκούν φυσικά να αναστρέψουν τέτοια επιβάρυνση ετών.
Το χειρότερο, που προκαλεί βαθιά δυσαρέσκεια και διαρκή ηθική διάβρωση, είναι ότι οι δυο Ελλάδες κατά Κ. Σημίτη, είναι ακόμα εδώ. Αν ανήκεις στην νέα Ελλάδα, εργαζόμενος σκληρά σε πολυεθνική πληροφορικής πχ, με μισθό αρκετά χαμηλότερο των συναδέλφων στην Κεντρική Ευρώπη, επιβραβεύεσαι από την χώρα σου με αύξηση 40% της φορολογικής επιβάρυνσης σε λίγα χρόνια!
Αν ήσουν έξυπνος και παρέμεινες στην παλιά Ελλάδα, με ελεύθερο επάγγελμα, πιθανώς χαμηλής τεχνογνωσίας, σίγουρα χαμηλότερης φοροεπίβλεψης (γιατροί, προσωπικοί γυμναστές και μάστορες κάθε τύπου, ως «τεχνίτες άκρων») μένεις πιστά στην παράδοση να δηλώνεις αστείο κλάσμα του εισοδήματος σου, και η φορολογική κλίμακα απλά δεν σε αφορά (όπερ εξηγεί και την απουσία εκλογικής πίεσης για μείωση φορολογίας!). Αν μάλιστα ανήκεις στους διεφθαρμένους πρίγκηπες της παλιάς Ελλάδας, και έχεις το χάρισμα να μαντεύεις ποιοι κρατικοί διαγωνισμοί δεν θα έχουν ανταγωνισμό (!), ζεις καλύτερα από ποτέ.
Το πρόβλημα του τίμιου πλην άτυχου (επειδή δεν μπορεί να φοροδιαφύγει) μισθωτού, δεν είναι τετριμμένο, ούτε απλά φθόνος. Η κατανάλωση πολλών αγαθών στις σύγχρονες κοινωνίες είναι ανταγωνιστική. Παλιά μπορούσαμε όλοι να χτίσουμε το σπιτάκι μας, φτάνει να μαζεύαμε πέτρες και λίγο άχυρο — σήμερα ανταγωνιζόμαστε αλλήλους όλο εντονότερα για τα ίδια, σπάνια αγαθά. Όλοι θέλουμε σπίτι στο κέντρο, διακοπές στις Κυκλάδες, καλό σχολείο για τα παιδιά, γιατί όχι και ένα ινσταγκραμίσιμο γεύμα σε ενδιαφέρον εστιατόριο. Ο γείτονας που πληρώνει 1/10 του φόρου που πληρώνεις εσύ, δεν προσβάλει μόνο ηθικά, δεν σε φορτώνει απλά μεγαλύτερα βάρη για στήριξη του κοινού κράτους, αλλά κυρίως αποκτά άδικη προτεραιότητα στα αγαθά που θες να παράσχεις στην οικογένεια σου.
Κλείνοντας, φυσικά το κράτος πρέπει να προσέχει τα έσοδα και έξοδα, κοινώς το έλλειμμα – η δημοσιονομική σωφροσύνη ήταν και είναι αναγκαία στην Ελλάδα. Επ’ουδενί δεν προκύπτει όμως ότι αυτό αφορά μόνο κάποιους Έλληνες, όσο άλλοι κάνουν πάρτυ. Με την τσέπη ρημαγμένη απ’τους φόρους, σε χώρα που παρέχει ελλειμματικά δημόσια αγαθά κακής ποιότητας, αλλά πλεόνασμα ανταγωνισμού για τα πιο επιθυμητά ιδιωτικά, η μεσαία τάξη που δεν είχε την τύχη να κληρονομήσει περιουσίες (αφορολόγητα!) βάλλεται από παντού. Είναι πραγματικά μυστήριο ότι βλέπει την ανάπτυξη τόσο πενιχρή;